Over de monnik die een klok uitvond

Er is ooit iemand geweest die de klok bedacht heeft. Velen weten niet dat deze uitvinder het ooit ook nog eens geschopt heeft tot Paus. Omdat zijn ambt met veel ketterij, hekserij en zelfs het aanbidden van de duivel omgeven was, is het feit hij als monnik verantwoordelijk was voor het eerste mechanisch aangedreven uurwerk. Dit is het verhaal over de monnik die de een klok uitvond.

Silvester de Tweede
Laten we meteen maar met de deur in huis vallen, er zijn net zoveel uitvinders van de klok als dat er klokken zijn. Of in ieder geval, bijna zoveel. Omdat mensen graag iemand verantwoordelijk willen houden voor bepaalde uitvindingen en we met het wiel al echt niet meer wegkomen door te stellen dat dit een uitvinding was van “De Mesopotamiërs” of “Een inwoner van Drenthe.” Nee, we willen graag weten wie we de schuld kunnen geven van de de uitvinding. Schuld, jazeker. De uitvinding was niet altijd even fijn en is dat soms nog steeds niet. Denk er maar eens aan hoe vaak een klok vervloekt wordt wanneer iemand niet op tijd is of gewoon te laat is.

Tiende eeuw

Moesten we iemand aanwijzen die als uitvinder van het moderne uurwerk, dan is het de Fransman Gerbert d’Aurillac. Ergens in de tiende eeuw moet hij het uurwerk uitgevonden hebben in zijn hoedanigheid als abt. Aan het einde van zijn leven schopte hij het zelfs nog tot Paus. Lang kon hij daar overigens niet echt van genieten, want hij was slechts vier jaar in functie. Zijn ambt werd overschaduwd door de hardnekkige geruchten dat hij als Paus Silvester de Tweede een pact zou hebben gesloten met de duivel. De geruchten over vermeende ketterij bleken zo hardnekkig, dat ze tot een eeuw na zijn overlijden aan bleven houden. Het waren niet de minste geruchten, want zo zou hij een dief zijn, een pact gesloten hebben met de duivel en een vrouwelijke demon Meridiana en eigenlijk niets meer zijn dan een tovenaar. Een tovenaar die in het bezit was van een bronzen hoofd dat in staat was om “Ja” en “Nee” te zeggen. Wellicht is dit alles de reden dat dus niet iedereen weet dat ditzelfde heerschap verantwoordelijk was voor een van de belangrijkste uitvindingen ooit gemaakt.

Overigens is het niet zo dat deze Fransman het begrip tijdsbepaling uitvond. Al sinds de oudheid waren er zonnewijzers en andere mechanismen beschikbaar voor het bepalen van tijd. D’Aurillac is dus de bedenker van het uurwerk die we vandaag de dag nog kennen: mechanisch aangedreven. Tot aan de Nieuwe Tijd (vanaf de 16de eeuw) was dit het meest ingewikkelde machine die men kon maken.

Betrouwbaar

Klokken uit de eerste periode van de mechanische tijdmeting zijn bijzonder en in sommige gevallen nog steeds even betrouwbaar als honderden jaren geleden. Toch zijn ze gering in aantal. Dat is anders als het gaat om klokken uit een meer recentere periode. Het nadeel is vaak dat de staat van deze klokken een betrouwbaarheid niet meer kan garanderen. Vandaar dat het goed is dat er specialisten, restaurateurs, zijn die zich bezighouden met het herstellen van dergelijke klokken. Een goed voorbeeld is de collectie van het Amsterdamse Gude & Meis.

Maar hoe zit het nu precies met die Paus? Hij was zijn tijd ver vooruit. Dat was hij al toen hij als monnik werkzaam was in het klooster van Sint-Geraldus in Aurillac (Auvergne). Dat hij zoveel wist en kon, dat was voor velen reden genoeg om aan te nemen dat het hier ging om een persoon met ofwel bovennatuurlijke krachten óf een persoon die met bovennatuurlijke krachten een verbond was aangegaan.

57-jarig

Lang kon d’Aurillac / Silvester de Tweede niet genieten van zijn ambt als paus. In 1003 stierf hij, nadat hij ongeveer vier jaar in functie was, op slechts 57-jarige leeftijd.

Benieuwd geworden naar de werken van deze uitvinder van de mechanisch aangedreven klok? Begin dan eens met het lezen van Patrologia Latina.

Comments are closed.